İşçinin Yıllık Ücretli İzin Hakkı: İş Kanunu m.53 ve Devamı

Yıllık ücretli izin, işçinin dinlenme ihtiyacını karşılamaya yönelik, Anayasal temeli olan bir haktır. 4857 sayılı İş Kanununun 53. ve devamı maddeleri bu hakkın kapsamını, sürelerini ve kullanım şeklini ayrıntılı biçimde düzenler. Kanun, yıllık izin hakkından vazgeçilemeyeceğini açıkça hükme bağlamıştır; dolayısıyla işçi ile işveren arasında bu hakkı ortadan kaldıran bir anlaşma geçerli değildir.

İzin hakkı ne zaman doğar?

İşçinin yıllık ücretli izne hak kazanabilmesi için, işe başladığı günden itibaren deneme süresi de dahil olmak üzere en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Bu süre dolduğunda izin hakkı doğar ve sonraki her hizmet yılı için yeniden kazanılır.

İzin süreleri

Kanunun 53. maddesine göre işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresine göre şöyledir:

• Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara on dört günden,
• Beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara yirmi günden,
• On beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmi altı günden

az olamaz. Ayrıca on sekiz ve daha küçük yaştaki işçiler ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz. Bu süreler asgari düzeyi gösterir; iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir.

İzin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Bu nedenle izin, iş günü esasına göre hesaplanır.

İznin kullanımı

Bölünerek kullanma

Yıllık ücretli izin, kural olarak işveren tarafından bölünemez. Ancak tarafların anlaşmasıyla izin, bir bölümü on günden az olmamak üzere en fazla üçe bölünerek kullanılabilir.

Yol izni

Yıllık iznini işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olan işçiye, talep etmesi ve bunu belgelemesi koşuluyla gidiş ve dönüş için toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni verilir.

İzin ücreti ve izinde çalışma yasağı

İşveren, izin dönemine ilişkin ücreti işçinin izne başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. Öte yandan yıllık iznini kullanmakta olan işçinin, bu süre içinde ücret karşılığında başka bir işte çalıştığı anlaşılırsa, işveren izin süresince ödediği ücreti geri isteyebilir.

Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izinler

İş sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu kural, işçinin istifa etmesi veya haklı nedenle işten çıkarılması hâlinde de geçerlidir.

Kullanılmayan izin ücretine ilişkin zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar. Uygulamada en çok tartışılan konu, iznin kullanıldığının ispatıdır. Yargı uygulamasında yıllık iznin kullanıldığını ispat yükü kural olarak işverendedir ve bu ispat genellikle işçinin imzasını taşıyan izin belgeleriyle yapılır.

İzin kayıtlarının düzenli ve imzalı biçimde tutulması, hem işçinin hakkının korunması hem de işverenin olası uyuşmazlıklarda kendini savunabilmesi açısından önemlidir.

Sonuç olarak işverenlerin izin planlamasını yıl başında yapması ve kullanılan izinleri işçiye imzalatarak kayıt altına alması, işçilerin ise hak ettikleri izin süresini ve kullandıkları günleri takip etmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer. İzin ücretine ilişkin taleplerde dava şartı arabuluculuk kuralının da uygulanacağı unutulmamalıdır.